Solun

Solun Macedonia

Solun je grad koji vrvi od života i koji svedoči svojim delima stvaranje, izraz i veru kroz ideje, vizije i bogove svih epoha duge istorije ovog grada. Svi istorijski periodi grada imaju poseban značaj i privlače pažnju istoričara – istraživača, arheologa i etnologa. Solun je dobio ime po sestri Aleksandra Makedonskog i ženi osnivača grada Kasandra, Thessaloniki. Grad je osnovan 315 p.n.e. a osnovao ga je tadašnji makedonski kralj Kasandros, koji je ujedinio 26 manjih gradića, koji su tada postojali u zalivu Thermaikos, u grad Thessaloniki (Thessalon Niki – Θεσσαλών Νίκη)

 

 

Rimska Vladavina

Solun od osnivanja grada pa do 168 g. p.n.e. nije imao značajnu ulogu, zbog grada Pele koji je tada bio prestonica Makedonije. Medjutim nakon poraza Perseja kod Pidne Makedonija se podelila na 4 eparhije od strane Rimljana, sa prestonicom Solunom u drugoj po redu eparhiji. Rušenje carstva Antigonidon od strane rimske vojske pod Lucijem Emilijem Pavlom Makedonskim 168 g. p. n. e. je imalo za posledicu širenje grada Soluna do granice Rimskog Carstva. Nešto kasnije Rimljani su u Solunu izgradili Egnatiju, koja je prolazila kroz grad i spajala ge sa Konstantinopoljom i Rimom. Via Egnatia predstavljala je glavni prelaz za vojsku i trgovce, doprinela je značaju grada i učvrstila njegovu vodeću ulogu u rastućoj državi. Tako je Solun krenuo da se razvija brzim ritmom i nije trebalo dugo da dobije titulu Civitas Libera (slobodnog grada), nakon što mu je dodeljen veći broj privilegija posle ubistva Julija Cezara (44.g.) u gradjanskim nemirima izmedju pristalica demokrata i vladara, i potpune pobede vladara Antonija i Oktavijana protiv Bruta i Kasija 42.g.

 

 

 

 

U poslednjem veku stare ere sve više hrišćana se doseljavalo u Solun. U tom gradu je apostol Pavle propovedao hrišćansku veru, koji je 54.g. u Solunu proglasio hrišćansku religiju a malo kasnije iz Korinta napisao dve poslanice Solunjanima. 238. g. Solun je dobio titulu „neokoros“ (čuvar crkvenog nasledja) a 250.g. je proglašen za rimsku koloniju (eparhiju). 305. g. Galerios se nastanio u Solunu učinivši ga svojom prestonicom. U tom periodu sagradjena je Rotonda, Hipodrom, njegovi lukovi i palata. Nakon nekoliko godina, 306 g. sa mučenikom Svetim Dimitrijem hrišćanski karakter grada postao je još snažniji.

 

Vizantijski period – Solun kao „Simvasilevusa“ (druga prestonica)  

Konstantin Veliki je bio taj koji je rimsku vladavinu u Solunu pretvorio u dugotrajno hrišćansko kraljevstvo. 324.g. iskoristio je Solun kao mesto sa koga će izvršiti napad u sukobu sa Licinijem. U bici kod Hrisopolja konačnu pobedu je uzeo Konstantin a Licinije je proteran u Solun, i to u solunsku tvrdjavu. Primetan geografski i strateški značaj Soluna, kao i radovi koji su se u to vreme izvodili u gradu, odredili su Solun za „simvasilevusu“, pod nazivom „Megalupolis“, tj. grad koji zauzima drugo po redu mesto u vladavini, nakon Konstantinopolja.

 

 

 

379.g. V. Teodosije je iz Soluna predvodio bitku protiv Gota, gradeći zidine grada (380) i prihvatio hrišćanstvo, kao i odredio hrišćanstvo za zvaničnu religiju države uz odgovarajuću uredbu vladara. 390.g. V. Teodosije naredio je pokolj nekoliko hiljada stanovnika u Hipodromu (392), jer su Solunjani ubili vodju potlačenih Gota i ujedno čuvara grada Vuterihosa. 582.g. u Solunu su zabeleženi prvi upadi Slovena. Solun se od tada suočio pet puta sa zauzimanjem grada, ali je 687-8.g. Justinijan II uspeo da udalji opasnost. 860.g. braća Ćirilo i Metodije iz Soluna načinili su slovenski alfabet, preveli su jevandjelja i proširili su hrišćanstvo svim Slovenima. 904.g. Solun su zauzeli i opljačkali Saraceni. 976.g. kralj Vulgaroktonos je iz Soluna započeo napad na bugarskog cara Simeona.

 

Normandijsko osvajanje i pokret Zilota

Godine 1185. Solun je uništen od strane Normandije, čiju je vojsku naredne godine proterao vladar Isak II. U toku četvrtog napada Krstaša (1204) Bonifacije Monferatski je osnovao carstvo Soluna, koje je Teodor Angel Komnin osvojio 1222.g.. 1246. I. Vatatzis iz Epira proglašen je za kralja Soluna. Usled ustanka Zilota (1341 – 1349) narod se pobunio protiv plemića. 1423.g. Andronik je predao grad Veneciji.

 

Period turkokratije i pokret Mladih Turaka

Na datum 29. marta 1430. u Solun je ušao Murat II i uništio ga. Tako je počeo period turkokratije. 1492.g. oko 30.000 Jevreja, proteranih iz Španije, nastanilo se u Solunu. 1571.g. Turci su izvršili pokolj oko 30 000 stanovnika da bi se osvetili za poraz u pomorskoj bici kod Navpakta. Uoči Revolucije članovi Filiki Eterije postali su Solunjani: Mesthanevs, Balanos, Menekses, Tatis itd. 1835.g. počela je sa radom prva grčka škola. 1865.g. Solun je brojao 50.000 stanovnika, a 1875.g. izašla je u štampu prva gradska novina pod nazivom « Hermes». Turci su srušili zidine grada, bedem uz more (1866) i istočni (1889), koji je spajao Belu Kulu i oblast Eptapirgio.

 

 

 

 

Veliki požar uništio je oko 2.000 kuća 1890.g. 1892.g. Papafis je osnovao sirotište «Melitevs »a 1897 francuska firma je sagradila prvu veštačku luku. 1903.g. započela je akcija Bugarskog komiteta uz varnice u Solunu. Tako je započela borba za Makedoniju (1904 – 1908). Mladi Turci zatvorili su sultana u dvoru Alatini (1908). U junu 1908.g. Mladi Turci su posedovali toliku moć, tako da su zahtevali od sultana Adbula Hamita II državnu promenu, dakle ustavnu monarhiju. Tako je započela revolucija sa jednim značajnim pokretom Otomanske vojske iz Soluna u pravcu sedišta Osmanlija, Konstantinopolja, gde je Revolucija Mladih Turaka dostigla vrhunac, uz posledicu ustupanje Ustava 24. jula 1908.g. Poslednji značajan dogadjaj otomanske vladavine u Solunu bila je poseta Mehmeta 31. maja 1911, u okviru proputovanja kroz evropske teritorije koje su pripadale turskoj imperiji. Vrhunac posete predstavljala je parada narodnosti ispred monarha i upečatljivo poklanjanje monarha hramu Svete Sofije, u skladu sa običajem koji je podrazumevao klanjanje petkom u dzamiji Hamidje u Konstantinopolju.

 

Oslobodjenje

Solun se oslobodio od turske vlasti 1912 (26. oktobra) i tada je započeo jedan novi period u istoriji grada. 1915.g. vojskovodja na čelu saveznika Saraj iskrcao se u Solun, u koji je pribegao Venizelos (1916), a grad je postao bojište saveznika. Još jedan veliki požar (1917) uništio je centar Soluna. 1916.g. osnovan je Univerzitet, organizovan je Medjunarodni Sajam i počelo je obnavljanje crkve Sv. Dimitrija.

 

 

1914. počela je nemačka okupacija. Grčka nije učestvovala u Prvom svetskom ratu od samog početka uprkos izazovima savezništva, od obe strane koje su se sukobile. Tako da su uz izgovor pomoći Srbiji, ali i ravnodušnost ka grčkoj borbi za nezavisnost sile Antante se iskrcale u grad oktobra 1915.g. sa ciljem da ucene Grčku povodom ulaska u rat. Stvoren je Balkanski front, koji se sastojao od na desetine hiljada muškaraca i imao je za cilj da pruži podršku Srbiji i Rusiji. Nacionalna podela, nazvana sukobom (1916) izmedju kralja Konstantina I i Eleftheriosa Venizelosa, a povodom izlaska Grčke iz Prvog svetskog rata, doveli su do stvaranja druge vlade od strane Venizelosa, sa sedištem u Solunu. „Privremena Vlada Narodne Odbrane“ formirana je od strane Venizelosa, Danglija i Kunduriotisa, takozvana „Triandria“. Tako je Grčka ušla u rat, na stranu Antante, što je za posledicu imalo napuštanje kralja Konstantina i dolazak na presto njegovog sina Aleksandra. 1943.g. Nemci su preveli i ubili u Poljskoj 55.000 Jevreja iz Soluna. 1944.g. Nemci napuštaju grad a Sv. Dimitrije je obnovljen 1948.g.

 

 

U svim periodima svog istorijskog života Solun je bio bogat grad velikog broja stanovnika. Najveću slavu dostigao je u vreme Vizantije. Uvek je bio pun trgovaca, koji su dolazili ne samo iz gradova Grčke, nego i iz Srbije, Bugarske itd. Lakše je bilo, kako kažu pisci, da u tom dobu prebrojiš pesak na plaži nego li trgovce koji su posećivali Solun. Bogatstvo je davalo život i društvenom segmentu grada. Narod je pronalazio pristupačne vidove zabave na trgovima, u pozorištima i na pijacama. Najveće je, medjutim, bilo slavlje posvećeno zaštitniku grada Svetom Dimitriji. Ta svečanost se izjednačava sa starogrčkim slavljem posvećenim boginji Atini (Panathinea), po veličanstvenosti. Ovaj prosperitet materijalnih dobara pratio je i istovremeni duhovni – pokret filozofa, retora i učenih ljudi. Solun je postao jednak Konstantinopolju, prevazilazio je bilo koji drugi grad po mudrosti. U razvoju njegovog života koji je bio vezan za religiju, znanje i umetnost doprinela je i blizina sa presvetim mestom, Svetom Gorom.

Današnji Solun

Savremeni grad Solun, drugi glavni grad u zemlji, «mlada zaliva Thermaikos», kako su ga nazvali, je evropski, kozmopolitski grad. Sagradjen je polukružno uz dužinu šetališta kraj mora i u obliku amfiteatra, kada je reč o dubini koja iznosi 2 – 4 km.

 

 

 

Samo severni krajevi grada još uvek čuvaju elemente starog grada. Nakon požara 1917.g. grad je sagradjen po planu francuskog arhitekte Embrara. Savršena primena ovog plana izvršena je samo u ulici Aristotelus, sa zgradama u vizantijskom stilu, trgovima i prolazima, kao i na velikim trgovima: Elevtherias, Diikitirio i Aristotelus. Zadnjih godina urbanistički plan grada je znatno poboljšan, posebno sa otvaranjem bulevara Kenedi.